- Nhắc lại nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn, nhiều thế hệ học sinh thường chỉ nhớ đến Hương thầm, Làm anh và Võ Thị Sáu. Nhưng trong SGK Tiếng Việt lớp 5, Tập Hai có một bài thơ đúng 100 chữ, chia làm 5 khổ của nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn với những câu thơ khắc họa hình ảnh người chiến sĩ biên phòng rạp mình trên lưng ngựa tuần tra biên giới: Chú công an biên phòng/Rạp mình trên lưng ngựa/Ngựa phi nhanh như bay/Cả cánh rừng nổi gió…

Mùa hoa ban đáng nhớ

Năm 1968, nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn lên Tây Bắc thăm chồng. Vì là thời kỳ chiến tranh nên chuyến đi mất ba ngày, ba đêm mới đến nơi. Chưa hết, cơ quan của chồng bà phải sơ tán vào rừng nên ô tô không thể đến mà chỉ có thể đi bộ.

Nhà thơ kể: “Tôi không nhớ chỗ ấy cụ thể là chỗ nào mà chỉ nhớ chồng đón mình ở một ngã ba, sau đó vào ngủ trong một hang đá. Hang đá rất lạnh, nhưng vợ chồng tôi cảm giác vẫn ấm cúng, hạnh phúc…

Sáng hôm sau tôi và chồng thức giấc, đi ra phía cửa hang thì một hình ảnh khiến tôi không bao giờ quên đó là cả một rừng hoa ban, những thung lũng ngập hoa ban nở rất đẹp, tưởng như mình đang sống trong cảnh thần tiên vậy. Sau này tôi trở lại Tây Bắc cũng chưa bao giờ được chứng kiến hoa ban nở đẹp và nhiều như lần ấy. Đó là một kỷ niệm đẹp mà ấn tượng về Tây Bắc, về hoa ban tôi sẽ không bao giờ quên.

Trong những ngày ở Tây Bắc, tôi được chồng dẫn đi xuyên rừng, thăm các đồn biên phòng và bà con dân bản. Gặp các anh biên phòng, bà con dân bản và các em thiếu nhi tôi thấy ai cũng đẹp, một vẻ đẹp giản dị, mộc mạc rất đáng quý. Vì xe ô tô không thể đi được nên hàng ngày tôi chỉ thấy các anh chiến sĩ biên phòng phi ngựa đi tuần qua các bản. Mặc dù triến tranh, đời sống nơi rừng sâu núi cao rất nhiều gian khổ nhưng hình ảnh các anh thật đẹp và oai phong.
Bài thơ tiếp theo Hương thầm

Sau ngày nhà thơ Thi Nhị (chồng nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn – PV) mất, cuộc sống của bà dường như chỉ có nỗi buồn. Bà chống chọi với nỗi cô đơn từ bấy đến giờ để nuôi con gái và chăm sóc mẹ già. Nhưng mới đây, người mẹ mà bà rất đỗi yêu kính cũng đã khuất núi, để lại cho bà một nỗi đau mới tựa như câu thơ bà đã viết: Căn phòng vắng một người. Bỗng trở nên trống rỗng... Cứ thế, thơ và đời khác xa với chính cái tên của bà – Phan Thị Thanh Nhàn.

Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn còn đau nỗi đau mất đi người em trai – nhân vật trong bài thơ Hương thầm nổi tiếng. Cùng với mẹ, chồng, em trai là người luôn sống trong tâm trí và hiện ra trong thơ bà. Như chúng ta đều đã biết, Hương thầm là bài thơ bà đã “thay lời” em trai mình – liệt sĩ Phan Hữu Khải – để kể lại câu chuyện “Cửa sổ hai nhà cuối phố/ Chẳng hiểu vì sao không khép bao giờ…”. Xung quanh câu chuyện này còn có nhiều điều ít người biết. Bà kể “Nhiều người hỏi tôi, nhân vật nữ trong bài Hương thầm là ai, còn sống hay đã mất, hiện giờ ở đâu khiến tôi không biết trả lời thế nào. Vì bài Hương thầm tôi viết bằng tưởng tượng nên cũng không biết là cậu em và cô gái đã yêu nhau hay chưa nên thành thử tôi cũng không thể nói rõ hơn điều gì. Ngày em tôi chưa vào lính, chơi thân với cô gái ấy tôi cũng biết và chị em chúng tôi cũng hay gặp nhau. Nhưng bây giờ tôi không biết cô gái sống ở đâu, có gia đình, nên ông, nên bà hay chưa nữa… Bài Hương thầm không phải viết ra để khẳng định hai người đã yêu nhau như nhiều người vẫn nghĩ” – bà kể.

Không chỉ có Hương thầm, bà còn có rất nhiều bài thơ khác tặng hoặc tưởng nhớ người em trai mình đã hi sinh. Một trong số đó là Em tôi. Xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả TT&VH