Lý Thánh Tông băng hà, Thái tử Càn Đức mới bảy tuổi kế vị. Thái hậu Ỷ Lan, một lần nữa buông rèm nhiếp chính giúp vua trẻ trị nước. Dưới sự giáo dục, dìu dắt của Thái hậu, vua Lý Nhân Tông đã trở thành một vị vua tài giỏi. Thời gian này, nước ta có một sự kiện lớn: Nhà Tống lăm le xâm lược nước ta. Nhiếp chính Thái hậu Ỷ Lan chuẩn tấu, trước đề xuất táo bạo của lão tướng Lý Thường Kiệt: tiến công triệt phá các căn cứ của Bắc quân ở Châu Ung-Châu Liêm, tức tỉnh Quảng Tây và một phần tỉnh Quảng Đông ngày nay để cảnh cáo và làm suy yếu thế lực địch.

Vua Lý Nhân Tông trưởng thành, trực tiếp lo việc trị nước. Thái hậu Ỷ Lan có thời gian đi về các vùng thôn dã thăm hỏi dân tình, chỉ bảo công việc nông trang, buôn bán... Nhân dân vùng Kinh Bắc đến nay vẫn truyền tụng một tập tục khởi đầu từ bà Ỷ Lan. Một Tết Nguyên đán, bà về thăm chùa Tiêu ở Tiên Du. Nhà chùa và dân làng mời bà ăn bánh chưng. Bà nhận bánh, cắt làm tám phần rồi bưng đĩa bánh xuống chuồng trâu của chùa, cho bảy con trâu mỗi con một phần và ân cần bảo: “Công chúng mày khó nhọc quanh năm giúp người làm ra hạt thóc, hạt nếp. Ta thưởng quà Tết cho chúng mày đấy!”. Còn một phần bà ngồi ăn cùng trâu. Việc làm của bà đã trở thành một tập tục của người dân Đại Việt, sáng mồng một Tết thưởng cho trâu bò miếng bánh chưng xanh.

Trước khi lâm chung, trong lời dặn dò nhà vua và quần thần chăm lo nuôi dương sức dân, Thái hậu Ỷ Lan vẫn không quên nhắc nhở: “...Phải nhớ, con trâu là đầu cơ nghiệp của trăm họ...”!

Ngô Diệp