Ngày 22.12.1944, tại một khu rừng của tỉnh Cao Bằng, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập và sau đó đổi tên thành Quân đội nhân dân (QĐND) Việt Nam.

Từ những năm đầu thập kỷ 30 của thế kỷ 20, trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930-1931), đã xuất hiện lực lượng vũ trang nhân dân ở mức sơ khai, đó là những đội tự vệ đầu tiên trong các cuộc biểu tình của liên minh công nông Vinh – Bến Thuỷ.

Một thập kỷ sau, ngày 14.2.1941, Đội du kích Bắc Sơn (có 32 người, sau đó đổi tên thành Cứu quốc quân) được thành lập ở khu rừng Khuỗi Nọi, xã Vũ Lễ, châu Bắc Sơn (Lạng Sơn). Còn ở Nam Bộ, đội du kích Nam Kỳ đã xuất hiện trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ vào ngày 23.11.1940.

Ngày 15.9.1941, trung đội Cứu quốc quân 2 được thành lập tại khu rừng Khuôn Mánh, thôn Ngọc Mỹ, xã Tràng Xá (Võ Nhai) với 47 chiến sĩ, trong đó có 3 nữ.

Ngày 25.2.1944, trung đội Cứu quốc quân 3 được thành lập ở Khuối Kịch châu Sơn Dương (Tuyên Quang).

Trước sự phát triển mạnh mẽ trong phong trào đấu tranh của quần chúng, sự trưởng thành của các tổ chức vũ trang quần chúng đòi hỏi cách mạng Việt Nam phải có một đội quân chủ lực, chính quy. Vì thế, ngày 22.12.1944, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập.

Tháng 4.1945, Hội nghị quân sự Bắc Kỳ của Đảng quyết định hợp nhất các tổ chức vũ trang trên cả nước để thành lập Việt Nam giải phóng quân. Sau khi cách mạng Tháng 8 thành công. Việt Nam giải phóng quân được đổi tên thành Vệ quốc quân, rồi thành Quân đội quốc gia Việt Nam và đến năm 1950, lực lượng này được đổi tên thành Quân đội nhân dân Việt Nam.

Ngày 17.10.1989, Trung ương Đảng quyết định lấy ngày thành lập QĐND Việt Nam (22.12.1944) làm Ngày hội Quốc phòng toàn dân.

Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân lúc mới thành lập có 34 chiến sĩ, đội trưởng là ông Hoàng Sâm, chỉ huy đội là ông Võ Nguyên Giáp.

Quân kỳ của QĐND Việt Nam là cờ đỏ sao vàng có thêm dòng chữ "Quyết thắng" màu vàng ở phía trên.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên Quân đội nhân dân mang ý nghĩa "từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, vì nhân dân phục vụ".